Oransal Valf Histerezisi (Hysteresis)
Aynı sürme akımında, o değere artarak mı azalarak mı gelindiğine bağlı debi farkı; sürtünme ve manyetik kalıcılıktan doğar, dither ile azaltılır.
Histerezis, aynı sürme akımında farklı debi elde edilmesidir; sonucu belirleyen, o akıma artarak mı yoksa azalarak mı geldiğinizdir. Kolu yavaşça açıp aynı noktaya geri kapattığınızda hareket hızının farklı olması bunun doğrudan belirtisidir. İki temel kaynağı vardır: makara ile gövde arasındaki statik sürtünme ve bobin demir devresindeki manyetik kalıcılık.
Nasıl ölçülür
Ölçüm, akımı yavaşça sıfırdan tepe değere çıkarıp sonra aynı yavaşlıkta geri indirerek yapılır. Çıkış ve iniş sırasında elde edilen debiler iki ayrı eğri çizer; iki eğri arasındaki en büyük fark tam ölçeğin yüzdesi olarak verilir. Ölçümün yavaş yapılması önemlidir, aksi hâlde ölçtüğünüz şeye valfin dinamik gecikmesi de karışır. Aynı eğriler debi–sinyal eğrisi olarak da okunur.
Ölçüm koşullarının kaydedilmesi de önemlidir: yağ sıcaklığı, besleme basıncı ve sürme kartının ayarı değiştiğinde aynı valften farklı bir eğri çıkar. Bu yüzden iki ürünü karşılaştırırken beyan edilen değerin hangi koşulda alındığını sormak gerekir.
Nereden gelir, nasıl azalır
| Kaynak | Nasıl davranır | Ne azaltır |
|---|---|---|
| Statik sürtünme | Makara kalkışta yapışır, sonra birden kopar | Dither, temiz yağ, uygun yüzey durumu |
| Manyetik kalıcılık | Akım azalırken bobin kuvveti gecikmeli düşer | Malzeme ve manyetik devre tasarımı |
| Mekanik boşluk | Yön değişiminde komutun bir kısmı yutulur | Bağlantı ve mafsalların bakımı |
| Konum geri beslemesinin olmaması | Sapma ölçülmediği için düzeltilmez | Kapalı çevrim valf yapısı |
Sürtünme kaynaklı kısmı büyük ölçüde silen çözüm dither akımıdır; genliği ve dither frekansı valfe göre seçilir. Genlik düşük kalırsa yapışma sürer, fazla açılırsa yük gözle görülür biçimde titrer. Dither ayarının mantığı ayrı bir başlıkta anlatılmıştır. Makara konumu geri beslemeli kapalı çevrim valflerde histerezis tipik olarak yüzde bir seviyesinin altına iner, ancak valf maliyeti artar.
Pratik sonucu
Yüksek histerezisli bir sistemde yükü tam istediğiniz noktaya bir hamlede oturtamazsınız; iki üç düzeltme yaparsınız. Operatör bunu genellikle kolun tutmaması diye tarif eder. Yük yerleştirmenin milimetrik olması gereken işlerde valf seçerken bu değeri sormak, nominal debiden daha belirleyicidir.
Etkisi yalnızca konumlandırmayla sınırlı da kalmaz. Kolun aynı yerinde her seferinde farklı bir hız çıkıyorsa operatör küçük komut vermeyi bırakır, iri hamlelerle çalışmaya başlar; bu da yükün daha çok sallanmasına ve çevrim süresinin uzamasına yol açar.
Her işte önemli değildir
Hareketin yalnızca başlayıp durması istenen, yükün nereye oturduğunun gözle ayarlandığı işlerde histerezis fark edilmez; böyle bir uygulamada kapalı çevrim valfe ödenen bedelin karşılığı alınmaz. Ayrıca her tekrarlanamama histerezis değildir: yağ soğukken sistemin farklı davranması viskoziteyle, aynı komutta hareketin hiç başlamaması ise ölü bant ile ilgilidir.
Uygulamada ne yapmalı
Şikâyeti tarif ederken yön değişimini ayrıca not edin: sorun yalnızca yön değiştirirken çıkıyorsa histerezis ve mekanik boşluk, her yönde çıkıyorsa ölü bant öndedir. Devreye alırken dither ayarını atlamayın; birçok sistemde tek başına bu ayar, gereken düzeltme sayısını gözle görülür biçimde azaltır.
Bu terimin kullanıldığı bağlam: Neden elektronik sinyalle kumanda edilmeli?